Sevgili İsmail Laçin, ODTÜ Eskrim’in Facebook grubunda tekerlekli sandalye eskrimi ile ilgili bir yazı yayınladı.

Büyük emek harcayarak yaptığı çeviriyi Türkiye eskrim camiasıyla paylaşmak istiyorum.

TEKERLEKLİ SANDALYE ESKRİMİ

Tekerlekli sandalye eskrimi ilk kez Sir Ludwig Gutmann tarafından geliştirildi ve 1960 Roma Paralimpik Oyunlarında tanıtıldı. 2006 yılı itibariyle 24 ülkede tekerlekli sandalye eskrimi yapılmaktdır.

Tekerlekli sandalye eskriminde izleyici için en göze çarpıcı olay yere sabitlenmiş tekerlekli sandalyeler sporcuların eskrim yapabilmesidir. Bununla birlikte bu sandalyeler sporculara belden yukarılarını kullanma özgürlüğünü verir ve normal eskrimdeki gibi hızlı hareket edebilmelerini sağlar. Bay ve bayan engelli sporcular ( kesik uzuvlara sahip, omurga sakatlığı olan vs . ) epe, flöre, kılıç branşlarında bireysel ve takım halinde yarışabilirler. Uluslararası Tekerlekli Sandalye ve Ampute Sporları Federasyonu bu yarışları organize etmektedir.

İlk kez 1960 Roma Paralimpik Oyunlarında, paralimpik bir spor olduktan sonra, oyunun kuralları teknolojideki gelişmelerle birlikte kademe kademe değişikliklere uğradı. 1988 Seul Paralimpik Oyunları’nda yeni bir sınıflandırma istemi uygulandı. Şöyle ki, engel seviyesine göre atletler A,B,C şeklinde 3 farklı sınıflandırma içine sokulurlar. A grubundakilere B ve C’ye göre testlerde daha fazla performans gösteren atletler girer. C grubundaki atletler paralimpik oyunlara katılamazlar. Testlerde hamle, kol hareketleri, tuşlardan vücudu savunma, dirsek uzatabilme gibi becerileri değerlendirmeye yönelik çalışmalar yapılır.

Normal eskrim 14. metrelik bir pistte oynanırken, tekerlekli sandalye eskrimi yere sabitlenmiş sandalyeler üzerinde oynanır. Tekerlekli sandalyeler devrilmemesi için tercihen iki taraftan da mengenelenmiştir ve sandalye metal bir çerçeve içerisine oturtulmuştur.

Eskrimcilerin giydikleri kıyafetler yaralanmalardan koruyacak şekilde tasarlanmıştır ve takım yöneticileri, eskrimciler katı kurallarla bunlara uymak zorundadır. Koruyucu kıyafetleri giymeyenler yarışmalardan men edilirler. Sporcular silah kullandıkları kollarında kontrol kaybı yaşarlarsa yardımcı cihazlar kullanabilirler. Silah ele bandajla sarılabilir ve bu durumda eldiven giyilmeyebilir. Eskrimciler herhangi bir şekilde dengelerini kaybederlerse oyun durur.
Oyunda bir el silahı tutarken, diğer el de hamleye ya da tuşlardan vücudu kaçırmak için sandalyeden tutar.

Maçlarda hedef yerleri flöre ve kılıçta aynıyken, epede sadece belden yukarısıdır. Belden aşağı tuşları iptal etmek için yalıtılmış bir örtü kullanılır. Ayaklar sandalyedeki ayaklık kısmında durmalı ve eskrimci tam olarak sandalyeye oturmalıdır ( kalçasıyla ya da sırtıyla arada boşluk olmamalıdır ) . Sandalye yere 110 derecelik açıyla sabitlenir.
Bireysel ve ferdi yarışlarda epe ve flörede bay- bayan yarışabilirken, kılıç baylarla sınırlıdır. Hiçbir eskrimci 2 ayrı silah türüyle yarışamaz. Temel yarışma şekli normal eskrimle aynıdır. Eskrimciler silahların yaptıkları tuşları kaydeden elektronik cihazlara bağlıdırlar. Atletler rakip oyuncunun hedef bölgesine tuş yaptıklarında bir tuş almış olurlar. Sandalyeler yalıtılmış olmalıdır.

Maç başlamadan daha kısa kola sahip eskrimci sandalyeler arasındaki mesafeyi belirler. Bu eskrimcinin rakibine uzanabilme mesafesine göre uzaklığa karar verilir. Eskrimciler arasında mesafe belirlendikten sonra bu değiştirilemez. Sporcular dik pozisyonda oturduklarında silahları birbirine değmemelidir. Eskrimciler sandalyedeki oturuşlarını kendilerine avantaj sağlayacak şekilde ayarlayamazlar.

Bireysel yarışlarda grup-pul maçlarında her maç 4 dakikada biter. Bu süre içerisinde 5 tuş alan galip sayılır. Pul-grup maçlarının ardından direk elemelere geçilir. Bu maçlar 3’er dakikalık 3’er periottan oluşur. Aralarda 1 ‘er dakikalık molalar vardır. Bu toplam sürede 15 tuş alan galip gelir. Beraberlik durumunda 1’er dakikalık ekstra süre tutulur. Tuş alan sporcu galip gelir bu sürede. Takım oyunlarında 45 tuş alan galip gelir. Takımlar 3’er kişiden oluşur ve en az B kategorisinde sporcular yarışabilir.

Çeviren: İsmail LAÇİN